Het belang van supplementatie voor sporters

---

Sportmensen hebben één ding zeker gemeen: zij willen allen het beste van zichzelf geven en optimaal presteren. Om dit te bereiken werken zij op alle mogelijke vlakken: conditie, techniek, tactiek, voeding en psychologie. Ook supplementatie voor sporters is van alle tijden. De laatste 10-tallen jaren kent deze vorm van ondersteuning een zeer sterke opgang. Niet alleen bij de profs, maar ook bij de gelegenheidssporters is de interesse groot.

Wat is supplementatie?

Supplementen zijn voedingsstoffen die extra genomen worden bij de normale dagelijkse voeding. Het merendeel van deze stoffen zit normaal, meestal in mindere mate, in de voeding of maakt het lichaam aan. Het lichaam heeft deze stoffen nodig om goed te functioneren. Door het lichaam de juiste voedingsstoffen in de juiste hoeveelheden en op het juiste ogenblik te geven kan het optimaal functioneren. Er wordt dus optimaal gebruik gemaakt van de volledige capaciteit van het lichaam. Welke supplementen en welke hoeveelheid is natuurlijk afhankelijk van het beoogde doel.

Optimale werking van het lichaam, vooral bij atleten die voortdurend hun grenzen willen verleggen, kan je niet bekomen zonder een dagelijkse mix van zeer vele stoffen. Van sommige stoffen heb je veel nodig, van andere slechts zeer weinig, maar belangrijk is dat je ze allemaal nodig hebt in de juiste hoeveelheden. Vijf van deze stoffen , namelijk zuurstof (O), waterstof (H), koolstof (C), stikstof (N) en zwavel (S) hebben we in grote hoeveelheden nodig. Zij zitten in grote hoeveelheden in het voedsel dat wij eten, het water dat wij drinken en de lucht die wij inademen.

De overige hebben we in mindere of in zeer kleine hoeveelheden nodig, maar zij komen beperkt voor in de omgeving en kunnen te weinig of helemaal niet in bepaalde voedingsmiddelen zitten. Deze stoffen, die men nutriënten noemt, zijn: 13 vitaminen, 22 mineralen, 6 co-factoren, 8 aminozuren (+ 3 aminozuren in bepaalde omstandigheden) en 2 vetzuren (zie tabel 1).
Indien hiervan slechts één ontbreekt of te beperkt voorradig is, wordt de goede werking van alle andere verstoord.
(Nota: volgens de warenwetgeving in België: 12 vitaminen, 15 mineralen, geen co-factoren, 10 aminozuren en 5 essentiële vetzuren. (zie tabel 2.))

Deze stoffen kan ons lichaam niet of in onvoldoende mate maken, we moeten ze opnemen via de voeding. Geen enkel van deze nutriënten is actief op zichzelf, nutriënten zijn enkel werkzaam via veelvuldige interacties met elkaar. Het is deze interactie (synergie) die de basis is van hun biologische functie. Synergie is dan ook het eerste principe van moderne voeding.

TABEL 1
Vitaminen en co-factoren, essentiële elementen, essentiële vetzuren en aminozuren die het menselijk lichaam nodig heeft.

Bronnen:
Colgan Institute, San Diego, CA/ Mertz: Trace elements in human and animal nutrition. 5th edition.
Recommended Dietary Allowances. 10th edition.

TABEL 2
Voedingsstoffen die het menselijk organisme nodig heeft en normaal zelf niet kan opbouwen en waarvan een voldoende hoeveelheid langs de voedingsmiddelen in het organisme dienen ingebracht te worden.

Bron: Warenwetgeving: Koninklijk besluit van 3 maart 1992.
 

Waarom is supplementatie nodig?

---

Het doel van supplementatie is:

1. tekorten in de normale voeding compenseren;
2. extra nutriënten leveren aan sportmensen;
3. extra nutriënten leveren op kritische ogenblikken.

1. Tekorten in de normale voeding

De hoge gezondheidsraad heeft bepaalde hoeveelheden vitaminen en mineralen vastgesteld die het lichaam dagelijks nodig zou hebben. Deze hoeveelheden zijn niet definitief, noch minimaal, noch optimaal. Zij zijn net voldoende om geen gebreksziekte te vertonen. Onderzoek heeft uitgewezen dat zelfs deze minimumhoeveelheden niet aanwezig zijn in een gemiddelde gezonde voeding. Nutriënten worden vaak vernietigd of verminderd door het bewerken van voedsel, door bepaalde bereidingstechnieken of door foutief bewaren. De landbouwgronden zijn vaak uitgeput en het gebruik van pesticiden verhoogt de behoefte aan nutriënten. Dus zelfs indien we gezond eten zijn er tekorten. Daar komt nog bij dat de meesten onder ons niet (altijd) gezond eten. Wie eet er bijvoorbeeld nooit wit brood, een stuk taart of een snoepje? Verdere tekorten worden veroorzaakt door de vervuiling en de stress die roofbouw plegen op ons lichaam. Gebruik van cafeïne, alcohol of tabak doen de behoefte aan nutriënten toenemen.

2. Extra nutriënten voor sportmensen

Bij sportmensen is de behoefte aan extra nutriënten groter, omdat hun lichaam intenser leeft en werkt. De zwaardere belasting zorgt voor vorming van meer vrije radicalen (stoffen die lichaamscellen kunnen aantasten en zorgen voor veroudering) die door extra nutriënten geneutraliseerd worden. Voor de opbouw van spierweefsel zijn extra nutriënten nodig: extra aminozuren, extra vitaminen en mineralen om de anabole lichaamsprocessen vlot te laten verlopen. Ook extra calorieën zijn nodig, evenredig met de toename van het spierweefsel. Indien de toename in calorieën te groot is zullen de overtollige calorieën omgezet worden in lichaamsvet. Om dit te voorkomen is een voedingsplan dat een beperkt aantal calorieën combineert met extra nutriënten noodzakelijk. In competitiesporten die fysiek meer vragen dan wat conventioneel beschouwd wordt als gezond of genetisch comfortabel, stijgt het belang van supplementatie nog.

3. Extra nutriënten op kritische ogenblikken

Voor, tijdens en na de fysieke inspanning heeft het lichaam, afhankelijk van het gestelde doel, nood aan specifieke stoffen. Om zeker te zijn dat het lichaam deze stoffen op het juiste ogenblik en in voldoende hoeveelheid ter beschikking heeft, is het noodzakelijk ze voorgedoseerd te nemen. Op die manier krijgt het lichaam de kans om optimaal te reageren op de trainingsprikkels.

BESLUIT

Wil je alleen huid, haar en nagels laten groeien? Leef je in een natuurlijke, niet-vervuilde omgeving? Sta je nooit bloot aan stress, fysieke noch psychische? Eet je altijd gevarieerd, onbespoten groenten en fruit, onbewerkte suikers, granen en deegwaren? Gebruik je noch tabak, noch alcohol en ben je slechts matig actief? Dan kan je misschien alle nutriënten die je nodig hebt uit je voeding halen.

Sportmensen staan echter voortdurend onder zowel psychische als fysieke stress. Het motto "Citius, Altius, Fortius" vraagt elke dag het beste van hun lichaam en geest. Bij de start van elk seizoen moet spiermassa opgebouwd worden en vet afgebroken. Ook tijdens het seizoen blijft elke training zeer veel eisen van het sportieve lichaam. Om aan deze voortdurende vraag naar nutriënten te voldoen, zonder het lichaam te belasten met een calorie-overschot, hebben sportmensen supplementatie nodig. Extra vitaminen en mineralen om alle stoffen werkzaam te maken die het lichaam nodig heeft om maximaal energie te leveren. Extra nutriënten ook als bouwstenen voor nieuw spierweefsel.

Alleen de combinatie van een aangepast voedingsprogramma, de juiste supplementatie en een goed trainingsschema kan je in staat stellen je prestaties te maximaliseren.

Bibliografie

Kirschmann J., Nutrtition Almanac, MacGraw-Hill, New York, 1984.
Knutten H., "Ask the Experts", Penn State Sports Medecine Newsletter, 1995.
Linder M., Nutritional Biochemistery and Metabolism, Elsevier Science Pub. Co., New York, 1991.
Shils M., Young V., Modern Nutrition in Helath and Disease, Lea & Febiger, Phil., PA, 1988.
Slavin J., "Are vitamin supplements of benefit to performance?" Mineapolis, MN, 1995.
Colgan M., Optimum sports nutrition, your competive edge, Advanced Research Press, New York 1993
Apex Fitness Professional Certification School Workbook, Apex Fitness Inc., 1995